એફ. એંગલ્સ દ્વારા લખાયેલ લુડવિગ ફ્યુઅરબાખ અને ક્લાસિકલ જર્મન ફિલોસોફીનો અંત
લુડવિગ ફ્યુઅરબાખ અને ક્લાસિકલ જર્મન ફિલોસોફીનો અંત એ માર્ક્સવાદના સહ-સ્થાપક ફ્રેડરિક એંગલ્સ દ્વારા 1886 માં લખાયેલ ટૂંકું કાર્ય છે, જે ક્લાસિકલ જર્મન ફિલોસોફી, ખાસ કરીને હેગેલિયનિઝમની ટીકા કરે છે, અને લુડવિગ ફ્યુઅરબાખને આદર્શવાદથી ભૌતિકવાદમાં મુખ્ય સંક્રમણ વ્યક્તિ તરીકે સ્થાપિત કરે છે, આખરે માર્ક્સવાદને આ દાર્શનિક વંશના તાર્કિક પ્રગતિ અને નિષ્કર્ષ તરીકે રજૂ કરે છે. આ પુસ્તક જર્મન વિચારના ઉત્ક્રાંતિને દર્શાવે છે, જે દર્શાવે છે કે કેવી રીતે ફ્યુઅરબાખના માનવતાવાદી ભૌતિકવાદે માર્ક્સના “ફ્યુઅરબાખ પર થીસીસ” ને કાર્યમાં જોડીને, ફક્ત ચિંતન પર વ્યવહારુ, વિશ્વ-પરિવર્તનશીલ ક્રિયા પર ભાર મૂકવાનો માર્ગ મોકળો કર્યો.
કાર્યના મુખ્ય પાસાં
લેખકત્વ અને તારીખ: ફ્રેડરિક એંગલ્સ દ્વારા લખાયેલ અને 1886 માં પ્રકાશિત થયું, જોકે વિચારો કાર્લ માર્ક્સ સાથે સહયોગથી વિકસાવવામાં આવ્યા હતા, ખાસ કરીને ધ જર્મન આઈડિયોલોજીમાં.
હેતુ: કાન્ટ અને હેગલથી લઈને ફ્યુઅરબાખ સુધી, માર્ક્સ અને એંગલ્સના ક્રાંતિકારી ભૌતિકવાદ સુધી જર્મન ફિલસૂફીના વિકાસ પર માર્ક્સવાદી દ્રષ્ટિકોણ પૂરો પાડવાનો.
આદર્શવાદની ટીકા: એંગલ્સ અગાઉના યુગના દાર્શનિક આદર્શવાદની ટીકા કરે છે, દલીલ કરે છે કે તે વાસ્તવિકતા અને ક્રાંતિકારી વ્યવહારની જરૂરિયાતોથી અલગ એક અલગ સિસ્ટમ બની ગઈ હતી.
ફ્યુઅરબાખની ભૂમિકા: ફ્યુઅરબાખને એક વિવેચક વ્યક્તિ તરીકે રજૂ કરવામાં આવે છે જેમણે તેમના માનવતાવાદી અને ભૌતિકવાદી ફિલસૂફી સાથે હેગેલિયન આદર્શવાદથી અલગ થઈ ગયા હતા, ફિલસૂફીના સાચા વિષયો તરીકે માનવો પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કર્યું હતું.
ફ્યુઅરબાખની મર્યાદાઓ: ફ્યુઅરબાખના મહત્વને સ્વીકારતી વખતે, એંગલ્સ તેમની ખામીઓ પર પ્રકાશ પાડે છે; તેમણે ભૌતિકવાદના સૂચિતાર્થોનો સંપૂર્ણ વિકાસ કર્યો ન હતો અને ખૂબ સૈદ્ધાંતિક રહ્યા, તેને સામાજિક અને રાજકીય પરિવર્તન સાથે જોડવામાં નિષ્ફળ ગયા.
માર્ક્સવાદી નિષ્કર્ષ: એંગલ્સ ડાયાલેક્ટિકલ ભૌતિકવાદને જરૂરી અનુગામી તરીકે સ્થાન આપે છે, હેગલ અને ફ્યુઅરબાખ બંનેની મર્યાદાઓને સુધારીને ફક્ત તેના અર્થઘટનને બદલે વિશ્વના વ્યવહારિક, ક્રાંતિકારી પરિવર્તન પર ભાર મૂકે છે.
માર્ક્સનો પ્રભાવ: આ પુસ્તક એક સેતુ તરીકે કામ કરે છે, જે ફ્યુઅરબાખના વિચારોને માર્ક્સના પોતાના દાર્શનિક અને રાજકીય વિકાસ સાથે જોડે છે, જેમાં ઐતિહાસિક ભૌતિકવાદ માટે પાયાના લખાણ, માર્ક્સના “ફ્યુઅરબાખ પર થીસીસ”નો સમાવેશ થાય છે.